Edaravone, sprzedawane pod markami takimi jakRadicavaorazRadicut, to dożylny lek stosowany w celu wyzdrowienia z udaru i leczenia stwardnienia zanikowego bocznego (ALS). Do działań niepożądanych tego produktu należą siniaki, zaburzenia chodu, bóle głowy, stany zapalne skóry, egzema, duszność, nadmiar cukru w moczu oraz grzybica skóry. Ale amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) uważa go za lek pierwszej klasy.
Mechanizm, dzięki któremu edaravone może być skuteczny, jest niejasny. Wiadomo jednak, że ten produkt jest przeciwutleniaczem. Spekuluje się, że stres oksydacyjny jest częścią procesu zabijania neuronów u pacjentów z ALS.
Co to jest stwardnienie zanikowe boczne?
Stwardnienie zanikowe boczne (ALS), znane również jako choroba Lou Gehriga, jest śmiertelną chorobą zwyrodnieniową, która atakuje neurony ruchowe łączące mózg i rdzeń kręgowy, prowadząc do ostatecznego paraliżu i śmierci. W Stanach Zjednoczonych co roku diagnozuje się stwardnienie zanikowe boczne u około 5600 osób, a obecnie cierpi na to aż 30000 Amerykanów. Chociaż stwardnienie zanikowe boczne jest rzadkie, jest najczęstszą chorobą neuronu ruchowego; dotyka ludzi wszystkich ras i grup etnicznych, ale występuje częściej wśród osób rasy kaukaskiej.
U pacjentów z ALS mózg traci zdolność kontrolowania ruchu mięśni, gdy neurony kontrolujące ruchliwość zaczynają obumierać, co skutkuje całkowitym paraliżem w jego późniejszych stadiach. Wczesne objawy choroby obejmują drganie mięśni, skurcze, sztywność, osłabienie i ostatecznie niewyraźną mowę oraz trudności w żuciu lub połykaniu. U pacjentów z ALS obserwuje się również trudności psychologiczne i poznawcze, w tym mimowolny śmiech lub płacz, depresję, zaburzenia funkcji wykonawczych i nieprzystosowawcze zachowania społeczne. W zaawansowanych stadiach choroby występują objawy, takie jak zanik mięśni, spastyczność, skurcze i osłabienie, które stopniowo się pogarszają. Średnia długość życia osoby z ALS wynosi od dwóch do pięciu lat od momentu diagnozy, ze zgonem spowodowanym niewydolnością oddechową (np. zachłystowe zapalenie płuc) i stanami medycznymi związanymi z unieruchomieniem. Około połowa pacjentów z ALS żyje co najmniej trzy lata lub dłużej po postawieniu diagnozy; 20 procent żyje pięć lat lub dłużej, a do 10 procent przeżywa dłużej niż 10 lat.
ALS został po raz pierwszy opisany w 1869 roku przez francuskiego neurologa Jean-Martina Charcota. Choroba zyskała szerokie uznanie w Stanach Zjednoczonych po tym, jak baseballista Lou Gehrig ogłosił swoją diagnozę ALS w 1939 roku. Zaburzenie to powoduje „atrofię” – atrofię włókien mięśniowych – i „stwardnienie boczne” – zmiany były widoczne w bocznych kolumnach rdzeń kręgowy, gdy aksony górnych neuronów ruchowych w tych obszarach ulegają degeneracji i są zastępowane przez włókniste astrocyty. Chociaż przyczyna ALS jest nieznana, około 5 procent pacjentów ma historię choroby w rodzinie. Badania przeprowadzone na bliźniętach wykazują wkład genetyczny z dziedzicznością około 61 procent.
Chociaż nie ma lekarstwa na ALS, dostępne metody leczenia mogą wydłużyć jakość życia większości pacjentów. Jako podstawę terapii ALS, Amerykańska Akademia Neurologii zaleca terapie adaptacyjne ukierunkowane na kliniczne objawy choroby, które obejmują żywienie dojelitowe poprzez przezskórną endoskopową gastrostomię w celu stabilizacji masy ciała u pacjentów z upośledzonym przyjmowaniem doustnym, nieinwazyjną wentylację w leczeniu niewydolności oddechowej wydłużają przeżycie i spowalniają spadek natężonej pojemności życiowej (FVC) oraz mechaniczne wdmuchiwanie/wdmuchiwanie w celu usunięcia wydzieliny u pacjentów ze zmniejszonym szczytowym przepływem kaszlu, szczególnie podczas ostrej infekcji dróg oddechowych. Pierwszym lekiem zatwierdzonym przez Food and Drug Administration (FDA) do leczenia ALS był riluzol, który powinien być oferowany wszystkim pacjentom z ALS w celu spowolnienia progresji choroby. W maju 2017 r. FDA zatwierdziła edaravone (Radicava, Mitsubishi Tanabe Pharma America), nowatorski środek neuroprotekcyjny wskazany do spowolnienia postępu ALS.
Jaka jest farmakologia edaravonu?
Mechanizm, dzięki któremu edaravone może być skuteczny w ALS, jest nieznany. Wiadomo, że lek jest przeciwutleniaczem, a postawiono hipotezę, że stres oksydacyjny jest częścią procesu, który zabija neurony u osób z ALS.
Okres półtrwania edarawonu wynosi 4,5 do 6 godzin, a jego metabolitów 2 do 3 godzin. Jest metabolizowany do koniugatu siarczanu i koniugatu glukuronidu, z których żaden nie jest aktywny. Jest wydalany głównie z moczem w postaci koniugatu glukuronidowego.
Badania kliniczne dotyczące Radicava
Program rozwoju klinicznego Radicava™ obejmował wiele badań klinicznych fazy III. Zatwierdzenie przez FDA opierało się na kluczowym badaniu klinicznym III fazy znanym jako MCI186-19, które było podwójnie ślepym, kontrolowanym placebo badaniem oceniającym skuteczność i bezpieczeństwo Radicava™.
Do badania włączono 137 pacjentów z ALS, którzy zostali przydzieleni losowo w stosunku 1:1 do grupy otrzymującej Radicava™ 60 mg dożylnie przez 60 minut lub placebo przez sześć miesięcy. Pierwszorzędowym punktem końcowym badania była zmiana wyniku w zrewidowanej skali oceny czynnościowej ALS (ALSFRS-R) od wartości początkowej do sześciu miesięcy. Zrewidowany ALSFRS wykorzystano do pomiaru stanu choroby i stopnia niepełnosprawności u pacjentów ze stwardnieniem zanikowym bocznym.
Wyniki badania wykazały, że w 24. tygodniu pacjenci leczeni preparatem Radicava™ wykazywali mniejszy spadek sprawności fizycznej o 33 procent w porównaniu z placebo. Badanie wykazało, że u pacjentów leczonych preparatem Radicava™ nastąpiło mniejsze pogorszenie sprawności fizycznej o 2,49 punktu ALSFRS-R w porównaniu osobom z grupy placebo.
Najczęstszymi działaniami niepożądanymi stwierdzanymi u pacjentów leczonych preparatem Radicava były siniaki, zaburzenia chodu i ból głowy.
Skuteczność Radicava™ u pacjentów długoterminowych i jej wpływ na przeżycie nie zostały jeszcze ocenione.